Paranın Fonksiyonları ve Kripto Paralar

Kripto paraların hayatımıza girmesiyle birlikte konuya dair en önemli tartışmalardan biri kripto paraların geleneksel paranın yerini alıp almayacağı oldu. Geleneksel anlamda paranın işlevleri ve fonksiyonları üçe ayrılmıştır. Bunlar; değer ölçüsü ve hesap birimi olma fonksiyonu, mübadele aracı olma fonksiyonu ve değer olarak saklanabilme fonksiyonudur. Paranın klasik fonksiyonları olarak görülen üç temel işleviyle kripto paraları karşılaştırdığımızda nasıl bir sonuç ortaya çıkıyor, gelin birlikte göz atalım.

 

  • Değer Ölçüsü ve Hesap Birimi Olma Fonksiyonu

Para; mal ve hizmetlerin  belirlenmesinde ortak ölçüdür. Yani bir mal veya hizmetin ne kadar para karşılığında el değiştireceğini belirler. Bütün mal ve hizmetler değeri para ile hesaplanır, diğer mal ve hizmetlerle kıyas edilmesini sağlar. Para olmadan değerleme ancak başka bir mal ve hizmetle aynı değer ölçüsünde değişimi zorunlu kılacaktı. Bu hem oldukça zor hem de zaman alacaktır. Paranın varlığı bizleri mal ve hizmetlerin değerinin neye göre belirleneceği kaosundan kurtarmaktadır. Genel kabul gören bir değer ölçüsünün de sabit kalması gerekmektedir.

Kripto paralar da aynı şekilde bir değer ifade eder. Yani teknik olarak bir değer ve hesap birimi olarak kullanılabilir. Bu yönüyle bu fonksiyonu icra eder. Ancak buradaki asıl problem kripto paralarda henüz bir stabilizasyon yakalanamamasıdır. Kripto paralardaki volatiliteler paranın bu fonksiyonunun karşılaması hususundaki engellerin başında gelir. Bunun ancak ilerleyen süreçlerde kripto paralardaki dalgalanmalar ve oynamaların en aza indirilmesi ile aşılacağı öngörülmekte.

  • Mübadele Aracı Olma Fonksiyonu

Para, mal ve hizmetlerin el değiştirmesini hem basitleştirir hem de bu değişim daha çabuk olmasını saplar. Ortak bir alış veriş aracı olan paranın bu yönü ona bir mübadele aracı olma fonksiyonunu verir.

Para yokken insanlar değiş tokuş usulü ile mal ve hizmet gereksinimlerini karşılamaktaydı. Örneğin elinde arpa olan birisi bunun karşılığında elma almak istediğini varsayalım. Öncelikle elma ile arpayı değiştirmek isteyen birini bulması gerekir. Burada zaman kaybedilir. Sonra ise ne kadar arpanın ne kadar elma ettiği hesabının yapılması gerekir. Bu da her iki tarafın için de ihtiyaca cevap almayı zorlaştır. Bir mübadele aracı olarak paranın varlığı bu durumu basit hale getirir.

“Kripto para mübadele aracı olabilir mi?” sorusuna evet demek oldukça zordur. Öncelikle hem alıcının hem de satıcının kripto para üzerinden bir değişim yapmakta mutabık kalması gerekmektedir. Kripto paraların online ortamdan tedariki ortak bir mübadele aracı olmasını zorlaştırmaktadır. Ancak ödemeyi kripto para alacağını belirten bir satıcı (Gün geçtikçe şirketler kripto para ile ödeme kabul etmektedir) ile buna razı olan bir alıcı arasında gerçekleşen alışverişte paranın mübadele aracı fonksiyonu kullanılmış olur. Koşullara bağlı kaldığı ve herkes tarafından kabul edilmediği için paranın bir mübadele aracı olma fonksiyonunu tüm yönleriyle yerine getiremez.

 

  • Değer Olarak Saklanabilme Fonksiyonu

İnsanlar paralarıyla alışveriş yaptığı gibi yeri geldiğinde kullanmak maksadıyla paralarını saklarlar, yani tasarruf ederler. Ortak bir alışveriş aracı olan para ile istenilen zamanda para nispetinde mal ve hizmetleri alma hakkını saklı tutulması kolaydır. Bu yüzden insanlar parayı saklamak ister. Paranın değer olarak saklanması birçok mala göre hem daha kolay hem daha maliyetsizdir.

Kripto paralar da aynı şekilde bir değer olarak saklanabilir ancak yukarıda da işaret edilen fiyat esnekliği bu konuda sakınca doğurmaktadır.

 

  • Sonuç

Paranın fonksiyonları çerçevesinde kripto paralar analiz edildiğinde ortaya çıkan en büyük sorun kripto paralardaki ani ve sert dalgalanmaların getirdiği risktir. Bu bakımdan klasik anlamdaki paranın yerini alması kısa vadede mümkün görünmemektedir. Bu dalgalanmaların yerini istikrara bırakmasının akabinde konunun yeniden tartışılması gerekir. Pek tabii yukarıda da değinildiği gibi kripto paraların klasik paraların işlevlerini taşıdığı durumlar da vardır. Şu an için belli düzeylerde kripto paraların klasik paraların fonksiyonlarını taşıdığını söylemek gerekir.

Son bir parantez açacak olursak; paranın işlevlerinin doğru konumlanması için enflasyonun stabil olması ve kullanılan paranın değerini yitirmemesi gerekmektedir. Bu gibi durumlarda da paranın fonksiyon tanımlamaları sekteye uğrar. Yani klasik anlamdaki paranın da bazı noktalarda bu fonksiyonlara erişemediği durumlar söz konusudur. Bunu da not etmek gerek.

 

Bir sonraki yazımızda da paranın çeşitleri ve özellikleri bağlamında kripto paraların durumu ele alınacaktır.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir